Τρίτη, 29 Νοεμβρίου 2011

Μουσικής Παιδεία 2 ( Σειρά Άρθρων )

 2. Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ

Μικρή ιστορική αναδρομή-Μαγεία και θρησκεία- Μονοφωνία, ομοφωνία, πολυφωνία - Η μουσική γραφή - Μελωδία, ρυθμός, αρμονία, αντίστιξη - Κλασική και ρομαντική μουσική.


Σήμερα, ας κάνουμε μία μικρή ιστορική αναδρομή και ας προσπαθήσουμε να εισδύσουμε στα βάθη των περασμένων αιώνων για να ιδούμε πως γεννήθηκε η μουσική, πως ήλθε στο κόσμο- αναδρομή που θα μας κάνει να νοιώσουμε ακόμη καλύτερα την θεϊκή αυτή τέχνη και θα μας χρησιμεύσει επίσης σαν βάση για πολλές επεξηγήσεις.
Έγραφα στο προηγούμενο πως ο άνθρωπος σίγουρα πρώτα τραγούδησε και κατόπιν μίλησε.
Ανήξερος, άοπλος, αδύναμος βρέθηκε ο άνθρωπος μέσα στην απέραντη φύση, μέσα στην ομορφιά της, αλλά και μέσα στα μανιασμένα στοιχεία της. Μέσα στην άγνοια του για τους φυσικούς νόμους, ο πρωτόγονος άνθρωπος ακολουθώντας το ένστικτο του, αποδίδει σ' αόρατα πρόσωπα όλα τα φαινόμενα που αγγίζουν τις αισθήσεις και την φαντασία του : η βλάστηση ενός φυτού, η διαδοχή των εποχών, ο ωραίος καιρός και η καταιγίδα, ο πόνος και η ηδονή, η ζωή και ο θάνατος, όλα του φαίνονται σαν νάναι μία εκδήλωση από μία "προσωπική δύναμη" ανάλογη με αυτήν που είναι μέσα του.
Και νομίζει πως θα υποτάξει αυτή την δύναμη που συναντάει παντού ολόγυρα του, με το μέσο που ανακαλύπτει μέσα του, με την φωνή του, μ'αυτή την φωνή που δεν μοιάζει καθόλου με τις κραυγές των ζώων του, γιατί αυτή η φωνή μπορεί, να λυγίσει ,να περιστραφεί, να γίνει πολύ δυνατή, ή πολύ χαμηλή, να φανερώσει κάτι. Κι'έτσι γεννιέται η "μαγεία" : ο πρωτόγονος πιστεύει πως με τη φωνή του, με το τραγούδι του θα μαγέψει, θα εξορκίσει, θα υποτάξει ή θα ευχαριστήσει αυτά τα άυλα πρόσωπα που φαντάζεται, αυτά τα "πνεύματα" - που αργότερα θα ονομάσει "θεούς" και θα τους στήσει ναούς - που νομίζει πως κρύβονται μέσα στα σύννεφα, στα νερά, στα βουνά, στα δέντρα, στη θάλασσα, στις πηγές....  Και συνάμα από ένστικτο συνοδεύει ο πρωτόγονος το τραγούδι του με τη κίνηση, χτυπάει τα χέρια του, τα πόδια του, λυγίζει το κορμί του, πιστεύοντας πως με τη μίμηση του φαινομένου που θέλει να υπερνικήσει θα το εξορκίσει και θα το υποτάξει. Και κάποτε παίρνει και δύο πέτρες, ή δύο ξύλα, και τα κτυπάει σύμφωνα με το τραγούδι και την κίνηση του και επαναλαμβάνει την ίδια κίνηση πολλές φορές κι' έτσι .......γεννιέται ο ρυθμός και ο χορός και το πρώτο όργανο που μεταχειρίστηκε ο άνθρωπος : τα κρόταλα. Σήμερα ακόμα στις πρωτόγονες άγριες φυλές θα συναντήσουμε αυτά τα φαινόμενα: οι άγριοι τραγουδούν και χορεύουν για να πετύχουν την καλοκαιρία ή τη βροχή, για να γιατρέψουν τον άρρωστο, για να νικήσουν τον εχθρό τους, για να ελκύσουν τον έρωτα.
Την μαγεία διαδέχεται η θρησκεία, και είναι μαζί με την συστηματοποίηση της θρησκείας που συστηματοποιείται και η μουσική, πρώτα για τους Θεούς, έπειτα για τον ένα και μόνο θεό. Και σιγά-σιγά, από τα πρωτόγονα κρόταλα γεννιούνται τα διάφορα μουσικά όργανα, ο άνθρωπος τεντώνει το δέρμα ανάμεσα στα γόνατα του, καθώς τραγουδάει καθιστός, για να παρατείνει το κτύπο του χεριού του, παίρνει ένα καλάμι και το φυσάει για να προεκτείνει τη φωνή του, από το πρωτόγονο τόξο του εμπνέεται να τεντώσει τέσσαρες χορδές σε ένα όστρακο για να φτιάξει την λύρα του.
Κι' όλες αυτές οι επινοήσεις δένονται άμεσα με τους θεούς και την θρησκεία--Απόλλωνας, Μούσες κλπ.
Κι' η συνέχεια είναι αδιάσπαστη: Στις εκκλησίες και τα μοναστήρια καλλιεργείται και εξελίσσεται η μουσική, για την λατρεία πάντα του Υψίστου, θρησκευτικές παραδόσεις εμπνέουν τους μουσικούς και ίσως να μη ξέρετε πως μέσα στις εκκλησίες της Δύσεως γεννιέται η πρώτη απόπειρα του μελοδράματος, της όπερας δηλαδή, με τα "μυστήρια" και τα "ορατόρια" που θα μας απασχολήσουν αργότερα, ενώ η καθαυτό όπερα και το μουσικό δράμα, όσο και η μουσική κωμωδία, γεννιούνται από την αρχαία Ελληνική τραγωδία που κι'αυτή από τη λατρεία του Διονύσου γεννήθηκε- έχει πια αποδειχθεί ότι η αρχαία τραγωδία όσο και η κωμωδία συνοδεύονταν πάντα από μουσική, τραγούδι και χορό, σαν την σημερινή όπερα.
Στην αρχή η μουσική ήταν μονόφωνη και ομόφωνη- σ' όλη την αρχαιότητα τραγουδούσαν "σόλο", ένας δηλαδή μόνος του, ή σε "κόρο"- πολλοί μαζί, που όμως τραγουδούσαν στην ίδια φωνή, ενωμένοι, χωρίς δεύτερες, τρίτες ή τέταρτες φωνές- όλοι το ίδιο, εκτός και αν ανακατεύονταν και παιδικές φωνές που αναγκαστικά τραγουδούσαν μια οκτάβα πιο ψηλά, δηλαδή στην ίδια νότα οχτώ φορές ψηλότερη, οπόταν το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: ομοφωνία. Μονόφωνη ή ομόφωνη ήταν και η μουσική των αρχαίων Ελλήνων κι' αν βλέπουμε σε παραστάσεις αρχαίων αγγείων διπλούς αυλούς, συμφωνά με ειδικές επιστημονικές έρευνες, φαίνεται πως και εδώ συνέβαινε το ίδιο φαινόμενο της ομοφωνίας.
Η τέχνη της πολυφωνίας στο τραγούδι γεννήθηκε μόλις τον 9ο αιώνα μ.χ. και πάλι στις εκκλησίες και τα μοναστήρια της Δύσεως. Στον 13ο αιώνα αυτή η τέχνη της πολυφωνίας έφθασέ σε μια καταπληκτική τελειότητα- τραγούδι σε σε έξη, οκτώ, δέκα "πάρτες" δηλ. διαφορετικές φωνές- οργανωμένη στην εκκλησία της Παναγίας των Παρισίων απ'όπου ακτινοβόλησε σε όλη την Ευρώπη.
Μέχρι τον 16ο αιώνα η Γαλλοβελγική σχολή υπήρξε η πρώτη του κόσμου: Γάλλοι και Βέλγοι (Φλαμανδοί) μουσικοί διαδώσανε την τέχνη τους στις εκκλησίες και τα μοναστήρια της Ιταλίας.
Οι αρχαίοι Έλληνες έγραφαν τις νότες με αλφαβητικά ψηφία, σύστημα που, ακόμα σήμερα κρατούν οι Γερμανοί και οι Άγγλοι, που δεν ονομάζουν τις νότες  "ντο-ρε-μι-φα-σολ-λα-σι", αλλά αντίστοιχα C. D. E. F. G. A. H.  (τσε-ντε-ε-εφ-γκε-α-χα)   τις γράφουν όμως με τα ίδια σημεία στο πεντάγραμμο, όπως τις ξέρουμε όλοι.
Πάντως αυτό το γνωστό μας πεντάγραμμο είναι μια νεώτερη επινόηση, γιατί βέβαια μπροστά στην αρχαιότητα της μουσικής τέχνης, πρέπει να θεωρήσουμε...νεώτερη μια επινόηση που εμφανίστηκε το 900 μ.χ., όταν ένας καλόγερος έγραψε τις νότες σε δύο γραμμές με διαφορετικά χρώματα για να ξεχωρίζουν καλά και έπειτα, το 1025, ένας άλλος παλιός σπουδαίος μουσικός, ο Γκουίντο ντ' Αρέντσο, τις έγραψέ σε τέσσαρες .
Μερικοί Γερμανοί μουσικοί, πιο έπειτα, χρησιμοποίησαν έξη γραμμές, όπου πια, με το καιρό, καθιερώθηκε το σύστημα του πενταγράμμου.
Ωστόσο μη φανταστείτε πως οι νότες γράφονταν με τα σημερινά σχήματα ! Όλη η παλιά εκκλησιαστική και κοσμική μουσική είναι γραμμένη με διάφορα σημάδια: γραμμίτσες, τελείες, κόμματα, τόνους, που τα λέγανε "νεύματα" ( αυτή την ελληνική λέξη χρησιμοποιούσαν) επειδή απεικονίζανε, κατά κάποιο τρόπο, τα νεύματα του μαέστρου, την κίνηση δηλαδή του χεριού του που σήκωνε ή κατέβαζε την φωνή. Αλλά η εξέλιξη της μουσικής γραφής - της σημειογραφίας, όπως λέγεται - είναι ένα τόσο περίπλοκο ζήτημα και πέρασε από τόσες μεταβολές που θα ήταν πολύ δύσκολο- αλλά και περιττό- να μελετήσουμε εδώ πιο εμπεριστατωμένα.
Δύο είναι τα χαρακτηριστικά της μουσικής: η μελωδία και ο ρυθμός. Μελωδία είναι η διαδοχική σειρά από νότες, σε μια οριζόντια γραμμή που ανεβοκατεβαίνει ανάλογα με την έμπνευση του συνθέτη, ο ρυθμός όμως καθορίζει την χρονική διάρκεια κάθε νότας, πόσο, δηλαδή, θα κρατηθεί η κάθε νότα. Μεγάλη είναι η σημασία του ρυθμού ( που καθορίζεται από τα μέτρα) γιατί μια μελωδία μπορεί να αλλάξει εντελώς, όταν αλλαχθεί ο ρυθμός και η μια νότα "τραβηχτεί" περισσότερο απ'όσο είναι ορισμένο, ή αντίθετα, τραγουδηθεί - ή παιχθεί - με λιγότερη διάρκεια. Μπορεί ένα μουσικό κομμάτι, ένα τραγούδι, να γίνει αγνώριστο, όταν του αλλάξεις το ρυθμό του και το μέτρο του : Ένα ηρωικό εμβατήριο μπορεί έτσι να γίνει ....... αμανές.
Ωστόσο, δεν πρέπει να συγχέουμε το ρυθμό και το μέτρο με τη "ρυθμική αγωγή" που κανονίζει την συνολική κίνηση του κομματιού- τραγούδι ή όργανο - και που για τον καθορισμό της μεταχειριζόμαστε ιταλικούς ορισμούς, καθιερωμένους παγκόσμια : andante (αντάντε - αργά, αλλά ήσυχα), andantino (ανταντίνο - λιγότερο αργά), adagio (πιο αργά), lento (πολύ αργά), largo (πλατεία, πιο αργά και από το λέντο), allegro (γοργά και ζωηρά), allegretto (λιγότερο αργά από το αλλέγκρο), presto , prestissimo (πολύ περισσότερο γοργά) κ.α.
Παράλληλα όμως με την μελωδία  και το ρυθμό, βασικά στοιχεία της μουσικής τέχνης είναι η αρμονία και η αντίστιξη (κοντραμπούκτο λέγεται επίσης) που είναι η ακριβής ιταλική μετάφραση της ελληνικής λέξης "αντίστιξη" .
Τι είναι αρμονία ! Αντίθετα με την οριζόντια γραμμή της μελωδίας, η κάθετη γραμμή, δηλαδή δύο-τρείς και περισσότερες νότες που συνταιριάζουν με κάθε νότα της μελωδίας και γράφονται κάτω από την μελωδία. Αυτές οι πολλές νότες μαζί, λέγονται στη μουσική γλώσσα "συγχορδίες" και φυσικά διέπονται από ορισμένους κανόνες που μαθαίνονται με την διδασκαλία της μουσικής. Γι' όσους αγαπούν την μουσική και την ακούνε χωρίς να την έχουν διδαχθεί, είναι αρκετό να μάθουν πως  "συγχορδίες"  είναι πολλές νότες μαζί που συνοδεύουν την μελωδία και ταιριάζουν με' αυτή.
Η αντίστιξη γεννήθηκε από την πολυφωνία : Είναι ένας ταυτόχρονος συνδυασμός από δύο ή και περισσότερες μελωδίες που τρέχουν οριζόντια κάτω από την πρώτη μελωδία συνταιριασμένες με αυτήν. Και ονομάστηκε "κομτραμπούκτο" επειδή το παλιό καιρό γράφανε τη μουσική με "τελείες" ( πούνκτο) κι' η μια τελεία έτρεχε "κόντρα" στην άλλη. Η διαφορά ανάμεσα στην αρμονία και την αντίστιξη είναι η εξής : αρμονία είναι η τέχνη που συνδέει τις διάφορες συγχορδίες μεταξύ τους, ενώ η αντίστιξη συνδυάζει απλώς νότες σε οριζόντια γραμμή, κάτω από την πρωταρχική μελωδία, νότες, βέβαια ταιριαστές με τη φύση της αρχικής μελωδίας, που όμως σχηματίζουν άλλες μελωδίες, δύο-τρεις συχνά και τέσσαρες, ανεξάρτητες από την πρώτη και όμως ταιριαστές.
Τι λέμε "κλασσική" μουσική !  Ακούω καμιά φορά να λένε "αυτό το κομμάτι δεν το καταλαβαίνω.....είναι κλασσικό" ή "δεν μ'αρέσει η κλασσική μουσική....προτιμώ ένα τραγούδι" χωρίς αυτός που εκφράζεται έτσι να φαντάζεται πως και ένα απλό τραγούδι μπορεί να είναι "κλασσικό" για την απλότητα, καθαρότητα, διαύγεια του, περισσότερο "κλασσικό" από μερικές πολυθόρυβες και κακόφωνες σύγχρονες μουσικές δημιουργίες.
Όπως στην φιλολογία λέμε κλασσικό ένα έργο που μένει σαν ένα αδιαφιλονίκητο και αναμφισβήτητο υπόδειγμα -- παράδειγμα : οι αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς-- έτσι και στη μουσική, με τον όρο κλασσικό χαρακτηρίζουμε τα έργα που έχουν μια τέλεια πια μορφή, που μένουν σαν υπόδειγμα.
Στη μουσική διακρίνουμε τρεις κυρίως περιόδους : την προκλασσική, την κλασσική και τη ρομαντική.
Στην προκλασσική θα λογαριάσουμε, κάπως αυθαίρετα, αλήθεια ότι γράφτηκε πριν από τον μεγάλο Ιωάννη Σεβαστιανό Μπάχ, που γεννήθηκε το 1685 και που η εμφάνιση του σημειώνει την αρχή της κλασσικής περιόδου με τα τέλεια έργα του, που θα μας απασχολήσουν, όπως και τα έργα των κυριοτέρων κλασσικών αργότερα.
Η περίοδος αυτή του κλασικισμού της μουσικής κλείνει με τον Μότσαρτ για να ανοίξει μια άλλη εποχή, μια νέα περίοδος : η εποχή ή η περίοδος της ρομαντικής μουσικής που εγκαινιάζει ο Μπετόβεν.
Απ' εδώ και πέρα η μουσική παίρνει μεγαλύτερη ελευθερία που με την πιο έντονη έκφραση της θα υποκαταστήσει την υπέροχη ισορροπία και τη στοχαστική σοβαρότητα των κλασσικών. Στο εξής η μουσική, κόβοντας κάθε σχέση με την παράδοση του 18ου αιώνα θα μας αποκαλύψει τις ψυχικές καταστάσεις, τις χαρές και τις λύπες του συνθέτη, θα πάρει πιο ανθρώπινη πνοή. Ακολουθούν, βέβαια οι ρομαντικοί μουσικοί τα κλασικά πρότυπα, τις κλασικές φόρμες που κληρονόμησαν από τους προκατόχους τους, αλλά θα τις πλατύνουν και θα τις πλουτίσουν κι' επιπλέον θα δημιουργήσουν νέες φόρμες και πλούσια γλώσσα.

Σάββατο, 19 Νοεμβρίου 2011

Μουσικής Παιδεία 1 ( Σειρά Άρθρων )

!. ΜΥΗΣΗ ΣΤΗ ΜΟΥΣΙΚΗ
Τι είναι μουσική- Απόλυτη και προγραμματική μουσική- Τα μουσικά όργανα- Η συμφωνική ορχήστρα- Η μουσική δωματίου.
ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΛΑΛΑΟΥΝΗ

ΔΕΝ νομίζω πως υπάρχει φυσιολογικός άνθρωπος   που να μην αγαπάει την μουσική, που να μην ενδιαφέρεται κατά κάποιο τρόπο για την θεϊκή αυτή τέχνη που περισσότερο απ'όλες  της άλλες τέχνες, είναι άμεσα δεμένη με την ζωή μας. Ιδιαίτερα, η γυναίκα με την λεπτή της διαίσθηση και την ευαισθησία της! Αλλά για να αγαπούμε κάτι, πρέπει και να το καταλαβαίνουμε, κι' όσο πιο πολύ    το καταλαβαίνουμε, τόσο πιο πολύ το αγαπούμε.
Ξέρω ανθρώπους, ηλικιωμένους και νέους, άντρες και γυναίκες, που λένε :  " Δεν πηγαίνω στις συναυλίες γιατί δεν καταλαβαίνω αυτά που παίζουν". Ανοίγουν το ραδιόφωνο τους, ακούνε ένα κομμάτι σοβαρής μουσικής, κοντοστέκονται, ανασηκώνουν τους ώμους και .... γυρίζουν το κουμπί για να παρηγορηθούν με ένα τραγουδάκι, μ' ένα εύθυμο σκοπό, για το άλλο το "βαρύ"--- κατά την έκφραση τους--- που άκουσαν πριν και δεν τους άρεσε, επειδή δεν μπόρεσαν να το καταλάβουν.
Για όλους αυτούς, που αγαπούν την μουσική χωρίς να την καταλαβαίνουν και που δεν θα θέλανε να την καταλάβουν, να την νοιώσουν , για να την αγαπήσουν πιο πολύ, πιο βαθιά, πιο αληθινά, επιχειρώ να γράψω μια σειρά όσο το δυνατόν πιο απλά και κατατοπιστικά άρθρα.
Και, πρώτα-πρώτα, τι είναι μουσική? κάποτε, στα παλιά χρόνια, λέγανε πως "μουσική είναι η τέχνη να συνδυάζει κανείς τους ήχους με τρόπο που να είναι ευχάριστος στο αυτί". Ορισμός, εν μέρει σωστός, αλλά μόνο εν μέρει. Γιατί μπορεί μερικοί ηχητικοί συνδυασμοί, δυσάρεστοι στο αυτί, ν' έχουν το λόγο τους, λόγο εκφραστικό ή μουσικό. Έπειτα, όλοι οι ακροατές δεν έχουν τα ίδια γούστα- κάτι που κτυπάει ευχάριστα στο αυτί του ενός, ενοχλεί την ακοή του άλλου. Ακόμη και μεγάλοι μουσικοί, μουσικολόγοι και κριτικοί, κατακρίνουν ορισμένα έργα, που άλλοι, το ίδιο ειδικοί, βρίσκουν θαυμάσια.
Τι να συμπεράνει κανείς από αυτή την παραδοξότητα? Πως δεν είναι δυνατόν να συμφωνήσουν  τα γούστα πάνω στο ευχάριστο ή δυσάρεστο μιας αισθήσεως? Αλλά, ευτυχώς η τέχνη δεν είναι μόνο αίσθηση. Είναι και λογική. Αποτείνεται , τόσο στην καρδιά, όσο και στο νου. Και γι' αυτό μπορούμε να σκεφθούμε, να ερευνήσουμε λιγάκι πάνω σ' αυτήν την τέχνη που μας απασχολεί σήμερα.
Υπήρξαν παλιοί μουσικοί που υποστηρίζανε πως αντικείμενο της μουσικής είναι να "ζωγραφίσει", όχι να περιγράψει ή ν' αναπολήσει αισθήματα, αλλά να "μιμηθεί" γεγονότα, τοπία, πρόσωπα ή πράγματα. Και, πραγματικά, ανέκαθεν υπήρξαν μουσικοί που συνδυάζανε τους ήχους με τέτοιο τρόπο, ώστε να υπάρχουν αναλογίες ανάμεσα σ΄ αυτούς τους ήχους  από την μια μεριά, και από την άλλη, στα σχήματα, τις κινήσεις, τα χρώματα των αισθητών πραγμάτων.

Janequin - Le chant des Oyseaulx

Janequin - Les chant des Oyseaul



Honneger - Pacific 231


Messiaen - Oiseaux Exotiques

Θα μπορούσα να σας αναφέρω ένα σωρό παραδείγματα απ' αυτές τις "ζωγραφικές", περισσότερο ή λιγότερο πιστές, περισσότερο ή λιγότερο πετυχημένες, από το περίφημο "κελάδημα των πουλιών" του Γάλλου Ζανεκέν ( 14ος αιώνας-Clement Jannequin 1485-1558) όπου τέσσαρες φωνές τραγουδούν συνδυασμένες έτσι, ώστε να μιμούνται τα πουλιά ( βλέπε video), ως το συμφωνικό ποίημα του σύγχρονου μας Χόνεγκερ ( 1892-1955) "Πασιφίκ 231" όπου ο συνθέτης μας περιγράφει μια μεγάλη ατμομηχανή που τρέχει με 100 χιλιόμετρα την ώρα! ( βλέπε video). Σήμερα ακόμα, ο Γάλλος συνθέτης Ολιβιέρ Μεσσιάν (1908-1992) καταγράφει τα κελαδήματα των διαφόρων πουλιών και τα αναπαριστάνει με την μουσική του ( βλέπε video). 
Αλλά ανάμεσα στα αντικείμενα και στους ήχους, η διαφορά μένει ουσιαστική. Και η περιγραφή με τις νότες θα είναι πάντα πολύ αόριστη δίπλα σε εκείνη που μπορούμε να πετύχουμε με τις λέξεις, το μολύβι ή το πινέλο. Όταν ακούμε ένα κομμάτι μουσικής, χωρίς λόγια, το πιο πολύ που μπορούμε να πούμε είναι : να ένας σκοπός εύθυμος ή μελαγχολικός. Να ένας βοσκός που παίζει την φλογέρα του, να μια μουσική ηρωική ή να μια τρυφερή ρομάντζα, να μια παθιάρικη εξομολόγηση ή να ένας σκοπός που σου δίνει όρεξη να χορέψεις.
Κι' όμως κανείς από αυτούς τους ορισμούς δεν είναι πολύ σίγουρος, ούτε πολύ ακριβής. Μόλις επιχειρήσουμε να κολλήσουμε πάνω σε μια μουσική, μια ετικέτα φιλολογική, περιγραφική, αισθηματική, αντιλαμβανόμαστε πως μπορούμε να διαλέξουμε ανάμεσα σε πολλές διαφορετικές ετικέτες.
Αλλά συχνά συμβαίνει--κι' αυτό είναι ένα πολύ σπουδαίο σημείο που πρέπει να προσέξουμε-- ένα μουσικό κομμάτι να μην είναι ούτε εύθυμο, ούτε λυπητερό, ούτε ηρωικό, ούτε αισθηματικό, ούτε χορευτικό. Μας είναι αδύνατον να βάλουμε ένα όνομα πάνω στην ιδέα ή το αίσθημα που εκφράζουν αυτές οι νότες που ακούμε.
Κι' όμως αυτές οι νότες δεν αραδιάστηκαν στην τύχη : σχηματίζουν μια φράση και αυτή η φράση υπακούει σε μια μυστική , ερμηνεύει μια σκέψη. λογική.
Και να που φθάνουμε σε ένα τρίτο ορισμό της μουσικής " Η μουσική είναι η τέχνη να σκέπτεται κανείς με τους ήχους."  Κι' ίσως αυτός να είναι ο καλύτερος ορισμός επειδή είναι ο πιο γενικός. Πάντως πρέπει να προσθέσουμε πως οι σκέψεις που κλείνει μια μουσική είναι, πολύ συχνά, άλλης φύσεως από τις σκέψεις που μπορούμε να εκφράσουμε με λόγια. Ανήκουν σ' έναν άλλο κόσμο.
Σχετικά, υπάρχει ένα ανέκδοτο, που κι' αν ίσως δεν είναι αυθεντικό, μας κάνει να καταλαβαίνουμε τι είναι η μουσική.
Ο  Μπετόβεν έπαιξε μια μέρα για μια κυρία, φίλη του, μια σονάτα του. Η κυρία άκουγε προσεκτικά κι' όταν ο Μπετόβεν τελείωσε, τον ερώτησε τι σήμαινε αυτή η μουσική, τι ήθελε να πει  μ' αυτήν ο δημιουργός της?  Ο Μπετόβεν δεν της απάντησε τίποτα, αλλά ξανακάθισε στο πιάνο, ξανάπαιξε το ίδιο έργο κι' όταν τελείωσε της είπε : "Να τι σημαίνει αυτή η μουσική" . Γιατί να ζητούμε από μια μελωδία, από ένα μουσικό κομμάτι, αυτό που δεν μπορεί να μας δώσει? Άλλωστε σε τι θα χρησίμευε η μουσική αν αποστολή της δεν ήταν να προκαλεί μέσα μας συγκινήσεις, να μας κάνει να βλέπουμε  κάτι που οι λέξεις δεν μπορούν να εκφράσουν?
Και έτσι καταλήγουμε στον πλατύ ορισμό, τον πιο γενικό, πως η μουσική είναι μια ξεχωριστή γλώσσα, που χρησιμεύει πότε να εκφράσει μια σκέψη, πότε αισθήματα, πότε να υποβάλει εικόνες, πότε οπτασίες, ασύλληπτες, πάνω και πέρα από τον ορατό κόσμο.
Αποτείνεται το ίδιο στο νου και την καρδιά. Και γι' αυτό σε όσους μου λένε πως "δεν καταλαβαίνουν" την μουσική, τους συμβουλεύω : Ακούστε την με την καρδιά σας, αφεθείτε χωρίς αντίσταση στο κύμα των συγκινήσεων που ξυπνάει μέσα σας. Σιγά-σιγά θα καταλάβετε.......
Προσπάθησα να δώσω έναν ορισμό στην μουσική κι' έδωσα τρεις, τέσσερις.... Και υπάρχουν ίσως κι' άλλοι για μια τέχνη τόσο απέραντη, τόσο υπερκόσμια. Αλλά ας.....προσγειωθούμε.
Κυρίως χωρίζουμε την μουσική σε δύο είδη : στην απόλυτη μουσική και στη προγραμματική μουσική---- ορισμός που σίγουρα, θα σας έτυχε να ακούσετε ή να διαβάσετε. "Αυτό λένε, είναι έργο απόλυτης μουσικής......."------"Αυτό είναι προγραμματική μουσική". Τι θέλουν να πουν αυτοί οι ορισμοί? Στην "απόλυτη" μουσική ανήκουν τα έργα που δεν επιχειρούν να εκφράσουν τίποτα το ορισμένο, που δεν ξεκινούν από μια ορισμένη ιδέα, που δεν θέλουν να δώσουν καμιά ορισμένη εικόνα. Τέτοια είναι π.χ. οι συμφωνίες, όλα τα είδη μουσικής δωματίου--είδη που θα εξηγήσουμε αργότερα ----- ενώ "προγραμματική" μουσική είναι εκείνη που ξεκινάει από ένα ορισμένο "πρόγραμμα" , περιγράφει κάτι ------ γι' αυτό, συχνά λέγεται και "περιγραφική μουσική" ----- ένα τοπίο, μια εντύπωση από την θάλασσα ή το δάσος ή αυτό τούτο το δάσος ή εκφράζει με ήχους ένα ποιητικό κείμενο ή διηγείται κάτι, ένα θρύλο, ένα μύθο, συχνά και κάτι από την ζωή του ίδιου του συνθέτη. Τέτοια προγραμματική μουσική ή περιγραφική μουσική, είναι τα συμφωνικά ποιήματα του Λίστ και του Ρίχαρντ Στράους, για παράδειγμα.
Κάποτε, τα δύο αυτά είδη, της απόλυτης δηλαδή και προγραμματικής μουσικής δεν ξεχωρίζουν εντελώς. Ο Γάλλος μουσικός Μπερλιόζ λ.χ. γράφει μια "συμφωνία" που τιτλοφορεί "φανταστική" και που όμως ακολουθεί ένα ορισμένο πρόγραμμα και μας διηγείται ένα ολόκληρο επεισόδιο από την ζωή του και ο Ρίχαρντ Στράους μας δίνει μια "Συμφωνία των Άλπεων" όπου περιγράφει το μεγαλείο αυτών των βουνών και κάνει να ακούγεται ακόμη και ο άνεμος που φυσάει εκεί πάνω! Αλλά μήπως και ο Μπετόβεν δεν περιγράφει στην "ποιμενική συμφωνία" του, την ομορφιά της φύσης, τους απλούς ανθρώπους δίπλα στο ρυάκι, το χαρούμενο τραγούδι τους, την καταιγίδα που ξεσπάει ανεπάντεχα ? Έτσι βλέπουμε για μια φορά ακόμα την απεραντοσύνη της μουσικής αλλά και τις δυνατότητες της! Ενώ δεν μπορούμε να της δώσουμε κανένα ασφαλή ορισμό, εκείνη απλώνεται....αγκαλιάζει.... εκφράζει το παν.....

Richard Strauss Also Sprach Zarathustra Op. 30

Strauss Richard- Zarathustra


Liszt-Les Preludes



Berlioz - Symphonie Fantastique


Strauss - Alpine Symphony


Beethoven - Pastoral Symphony No.6

Για να εκφρασθεί η μουσική, χρειάζεται τα μουσικά όργανα και την ανθρώπινη φωνή. Από την φωνή, απ' το τραγούδι ξεκίνησε, και ίσως ο άνθρωπος πρώτα τραγούδησε κι' έπειτα μίλησε. Απ' το τραγούδι οδηγήθηκε να φτιάξει τα διάφορα μουσικά όργανα και δεν είναι καμιά υπερβολή αν πούμε πως η μουσική είναι τόσο παλιά όσο ο κόσμος, αφού στη Χαλδαία ανακαλύψανε μια άρπα που, κατά τους αρχαιολόγους, χρονολογείται 30 αιώνες προ Χριστού.
Με τον καιρό, τα όργανα τελειοποιήθηκαν κ΄ έτσι στις σημερινές ορχήστρες που, κατά μέσο όρο, αποτελούνται από 80 ως 100 όργανα---κάποτε φθάνουν και τα 170, μπορούν όμως να αποδώσουν και μόνο με 60, αρκεί να είναι "πλήρεις", νάχουν, δηλαδή, όλα τα όργανα που απαιτεί η απόδοση ενός έργου. Τα όργανα αυτά είναι :
1. ΕΓΧΟΡΔΑ : βιολιά, βιόλες, βιολοντσέλα, κόντρα μπάσα.
2. ΠΝΕΥΣΤΑ : ξύλινα και χάλκινα
3. ΚΡΟΥΣΤΑ : τα διάφορα τύμπανα, μεγάλα και μικρά, τα τρίγωνα, οι καμπάνες.
4. ΝΥΚΤΑ : δηλαδή τσιμπητά, αυτά που οι χορδές τους "τσιμπιούνται" με τα δάκτυλα, όπως είναι η άρπα, που είναι αναπόσπαστο όργανο της ορχήστρας. Συχνά μάλιστα απαιτούνται δύο άρπες. Ας σημειωθεί πως και όλα τα όργανα που παίζονται με δοξάρι , γίνονται "νυκτά" (τσιμπητά) όταν παίζουν "πιτσικάτο", δηλαδή τσιμπούν τις χορδές με το δάκτυλο, χωρίς να χρησιμοποιούν  το δοξάρι . Στα νυκτά όργανα πρέπει να συγκαταλέξουμε και την κιθάρα και το μαντολίνο ---- στο δεύτερο τσιμπιούνται οι χορδές του με την πέννα----- που όμως δεν συμπεριλαμβάνονται στην συμφωνική ορχήστρα.
Στην συμφωνική ορχήστρα δεν είναι απαραίτητο όλοι οι μουσικοί να είναι "άσσοι", σπουδαίοι σολίστες, δάσκαλοι του οργάνου τους, αν και όσο πιο καλοί είναι οι μουσικοί, τόσο πιο καλή είναι και η ορχήστρα. Απαραίτητο όμως είναι να είναι σπουδαίος και εκλεκτός, ο "εξάρχων", το πρώτο βιολί δηλαδή, καθώς και ο πρώτος μουσικός από κάθε ομάδα --- η πρώτη βιόλα, το πρώτο βιολοντσέλο κ.ο.κ.
Αλλά παράλληλα με τις μεγάλες συμφωνικές ορχήστρες, έχουμε και τις "ορχήστρες δωματίου" ή "ορχήστρες εγχόρδων" που αποτελούνται μόνο από έγχορδα όργανα--- 20 ή 22 ---- αλλά που συχνά παίρνουν και μερικά πνευστά όργανα, ανάλογα με τις ανάγκες  των έργων, που αναλαμβάνουν να εκτελέσουν.
Γιατί λέγονται "ορχήστρες δωματίου" ? Επειδή προορισμός τους ήταν να παίζουν "στο δωμάτιο" στο σαλόνι ---- των μεγάλων αρχόντων το παλιό καιρό ----- σε περιορισμένο χώρο δηλαδή. Το ίδιο ισχύει και για την λεγόμενη "μουσική δωματίου", όπου παίζουν μόνο τέσσαρα όργανα "κουαρτέτο" ή μόνο τρία "τρίο" ή πέντε "κουιντέτο" κ.ο.κ.   Αλλά σήμερα μόνο ο τίτλος "μουσική δωματίου" ή  "ορχήστρα δωματίου" έμεινε, γιατί οι μουσικοί που αποτελούν αυτές τις ομάδες παίζουν , για ....εισπρακτικούς λόγους, σε μεγάλες αίθουσες συναυλιών, θέατρα κλπ.
Ευνόητο είναι ότι όσο πιο μικρή, πιο περιορισμένη είναι η ορχήστρα, τόσο πιο σπουδαίοι και εξαιρετικοί πρέπει να είναι οι μουσικοί που την αποτελούν. Στην καθαρή δε "μουσική δωματίου" ---  κουαρτέτο, κουιντέτο ----- ο καθένας από τους μουσικούς πρέπει να είναι σπουδαίος σολίστας, κι' όλοι τους τις ίδιας αξίας.

Η αποχέτευση στο Πόρτο Ράφτη ( 22/9/2005)

Δημοσίευμα στην εφημερίδα Πολίτης Πόρτο Ράφτη, φύλλο Νο 22, Σεπτεμβρίου-Οκτωβρίου 2005.

Ο ΔΗΜΟΣ ΤΟΥ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ  οφείλει να εξηγήσει στο κόσμο του Πόρτο Ράφτη γιατί  δεν έχει αλλά και πότε θα έχει ΑΠΟΧΕΤΕΥΣΗ η πόλης του ΠΟΡΤΟ ΡΑΦΤΗ.

Σήμερα προβάλλεται ένα ισχυρό επιχείρημα από παράγοντες του Μαρκοπούλου που λέει 
Το Πόρτο Ράφτη θα έχει αποχέτευση στα 5 χρόνια με φορέα τον Δήμο του Μαρκόπουλου ο οποίος έχει ήδη ξεκινήσει τα έργα της αποχέτευσης , ενώ με φορέα την ΕΥΔΑΠ που δεν έχει ακόμη ξεκινήσει τα έργα της αποχέτευσης θα χρειαστεί η αποχέτευση να έλθει στον Πόρτο Ράφτη τουλάχιστον 15 χρόνια.

Μακάρι όμως να ήταν τα πράγματα έτσι. Τότε οι κάτοικοι του Πόρτο Ράφτη θα συστρατέυονταν μαζί με τους κατοίκους του Μαρκόπουλου για να εκτελέσει ο Δήμος Μαρκοπούλου το έργο της αποχέτευσης με δικές του επιλογές και τις δικές του δυνάμεις και να μην εξαρτάται από την ΕΥΔΑΠ.  Προϋπόθεση βεβαίως θα ήταν η αξιοπιστία του Δήμου, η εξασφάλιση των πόρων και η κατάθεση σαφούς χρονοδιαγράμματος εκτέλεσης του έργου.

Τα πράγματα όμως δεν είναι έτσι, γιατί

  1. Ο Δήμος Μαρκοπούλου πρωτοπορώντας από όλους τους Δήμους της Ανατολικής Αττικής ξεκίνησε την αποχέτευση ήδη από το 1992, εξασφαλίζοντας πόρους από την Ευρωπαϊκή Ένωση και στο όνομα της παράκτιας ζώνης που διέθετε δηλαδή το Πόρτο Ράφτη, ώστε να προστατευθεί κατ' αρχήν η θάλασσα από τα αστικά λύματα και μετά βεβαίως και οι χερσαίες περιοχές του Δήμου δηλαδή η πόλης του Μαρκοπούλου. Στα 14 χρόνια που πέρασαν έγινε ακριβώς το αντίθετο, ο Δήμος Μαρκοπούλου προώθησε το χερσαίο τμήμα της αποχέτευσης προς την πόλη του Μαρκοπούλου , ενώ εγκατέλειψε το παράκτιο τμήμα, δηλαδή την πόλη του Πόρτο Ράφτη στο όνομα της οποίας επήρε τα λεφτά.

  1. Η ΕΥΔΑΠ ήταν και πιστεύω ότι ακόμη είναι ο κεντρικός φορέας αποχέτευσης που έχει ήδη αναλάβει από την Πολιτεία και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή την υλοποίηση του έργου της αποχέτευσης σε ολόκληρη την ανατολική Αττική. Το έργο της αποχέτευσης έχει κατατμηθεί σε τρία τμήματα, το βόρειο, το κεντρικό και το νότιο για να διευκολυνθεί τεχνικά η υλοποίησης του έργου. Τα έργα έχουν ήδη ξεκινήσει στο νότιο τμήμα, ενώ στα άλλα δύο τμήματα οι μελέτες θα πρέπει να έχουν υποβληθεί εντός του επομένου χρόνου 2006. Ο αποδέκτης των επεξεργασμένων λυμάτων θα είναι ο ευβοϊκός σε σημεία και βάθη που εμφανίζεται η μεγίστη ικανότητα αυτοκαθαρισμού της θάλασσας. Τα σημεία αυτά καθορίζονται ύστερα από μελέτες του Ελληνικού Κέντρου Υποθαλάσσιων Ερευνών ( Υπ. Ανάπτυξης ).

  1. Ο Δήμος Μαρκοπούλου γνώριζε ήδη από το 1994 και έκανε δεκτό το προγραμματισμό της  ΕΥΔΑΠ για το ΚΕΛ Αεροδρομίου, τον αποδέκτη του Ευβοικού, την αποχέτευση του Πόρτο Ράφτη στο ΚΕΛ αεροδρομίου και την διάθεση του επεξεργασμένου λύματος του ΚΕΛ Μερέντας  στον αγωγό διάθεσης του ΚΕΛ αεροδρομίου ( σχετικά ντοκουμέντα στο προηγούμενο φύλλο της εφημερίδας ). Οι συναντήσεις και οι συζητήσεις του Δήμου Μαρκοπούλου και του Δημάρχου κ. Μαγουλά με την ΕΥΔΑΠ συνεχιστηκάν το 2003 και το 2004. Δεν ανταποκρίνεται στην αλήθεια ο ισχυρισμός του Δημάρχου  ότι ήταν ανενημέρωτος.

  1. Όταν ο Δήμος Μαρκοπούλου δεν μπόρεσε 14 χρόνια να κατασκευάσει αποχέτευση στο Πόρτο Ράφτη, πως θα μπορέσει τώρα να την κάνει ! και μάλιστα σε 5 χρόνια !

  1. Ο ιδιωτικός φορέας και η αυτοχρηματοδότηση δεν είναι αρκετά να φέρουν σε πέρας το έργο της αποχέτευσης του Πόρτο Ράφτη, χωρίς ένα ισχυρό οργανωτικά-τεχνικά και αξιόπιστο Δήμο .



Θα μπορούσε η Δημοτική Αρχή ή οι τυχόν επίδοξοι διεκδικητές της Δημαρχίας να πληροφορήσουν καθαρά και υπεύθυνα το κόσμο του Πόρτο Ράφτη πως θα εξασφαλίσουν αποχέτευση στον Πόρτο Ράφτη με ή χωρίς την ΕΥΔΑΠ . Από που θα εξασφαλίσουν τους αναγκαίους οικονομικούς πόρους και φυσικά το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης το έργου.
Η αποχέτευση του Πόρτο Ράφτη στο βιολογικό της Μερέντας συνεπάγεται επέκταση της μονάδας του βιολογικού. Η λεγόμενη Β! φάση προβλέπει βιολογικό για εξυπηρέτηση 140000 κατοίκων. Ο σημερινός βιολογικός είναι για 40000 κατοίκους. Τον παιδεύουμε από 15ετίας και δεν λειτουργεί ακόμα. Πως θα κατασκευάσουμε βιολογικό για 100000 κατοίκους επιπλέον και εσωτερικό δίκτυο του Πόρτο Ράφτη ( της παράκτιας ζώνης μόνο ), που ισοδυναμεί σχεδόν με το σύνολο του δικτύου της πόλης του Μαρκόπουλου, των Καλυβίων και του Κουβαρά μέσα σε 5 χρόνια;
Μπορεί ο Δήμος να εγγυηθεί από μόνος του την υλοποίηση της αποχέτευσης στο Πόρτο Ράφτη ? έχει την τεχνική συγκρότηση ? Προτιμά να διαχειρισθεί από μόνος του την αποχέτευση ή να την εντάξει στο προγραμματισμό της ΕΥΔΑΠ .
Κριτήριο του θα πρέπει να είναι ΕΝΑ ΚΑΙ ΜΟΝΑΔΙΚΟ, η επιλογή  που θα εξασφαλίσει περισσότερες πιθανότητες  υλοποίησης της αποχέτευσης στο Πόρτο Ράφτη, ώστε να μειώσει τον  κίνδυνο να απογοητεύσει ξανά τους κατοίκους του Πόρτο Ράφτη .
 Θα μπορέσουν εντός του 2006 να καταθέσουν τις προτάσεις τους ? Τα πρόστιμα για την έλλειψη αποχέτευση στους Δήμους άρχισαν να πέφτουν από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
   Οι κάτοικοι του Πόρτο Ράφτη απογοητευμένοι από τις κατά καιρούς υποσχέσεις , κατανοώντας τις γραφειοκρατικές αγκυλώσεις που καθυστερούν την υλοποίηση πολλών από αυτές- οπλίζονται με υπομονή, αλλά αγανακτούν και θυμώνουν όταν τους ξεγελούν με ψεύτικες υποσχέσεις και πληρώνουν ανάλογα με το μόνο όπλο που τους παρέχει το Δημοκρατικό μας πολίτευμα, την ψήφο τους.

Γιώργος Κατσούρας
Πρόεδρος Εξωραιστικού και Ναυτικού Συλλόγου Κορώνης

Παρασκευή, 18 Νοεμβρίου 2011

Το Επιχειρισιακό πρόγραμμα το Δήμου 1 ( 12-5-2008)

1.1.1.         Έδρα του ΟΤΑ

Ο Δήμος Μαρκοπούλου βρίσκεται στο κέντρο της πεδιάδας των Μεσογείων Ανατολικής Αττικής. Τα σύνορά του οριοθετούνται από τους όμορους Δήμους ως ακολούθως:
·         Βόρεια από τους Δήμους Παιανίας, Σπάτων και Αρτέμιδος,
·         Δυτικά από το Δήμο Κρωπίας,
·         Νότια από τους Δήμους Καλυβίων, Θορικού, Κουβαρά και Κερατέας, και
·         Ανατολικά από την ανατολική ακτογραμμή του Νομού Αττικής στον κόλπο των Πεταλίων.
Σε σχέση με την Αθήνα βρίσκεται περίπου 30km Νοτιοανατολικά, ενώ απέχει λίγα μόλις χιλιόμετρα από το Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών, τις ανατολικές παρυφές του Υμηττού και τις παραλίες του Ευβοϊκού και του Σαρωνικού όπως φαίνεται και στο χάρτη που ακολουθεί.
Το κλίμα του Δήμου Μαρκοπούλου χαρακτηρίζεται ως εύκρατο μεσογειακό, ημίξηρου τύπου με έντονες εναλλαγές (το καλοκαίρι είναι συνήθως θερμό και ξηρό ενώ ο χειμώνας είναι ήπιος και βροχερός). Αναλυτικότερα:
·       Οι άνεμοι που κυριαρχούν στην περιοχή είναι κυρίως βόρειοι μέτριας έντασης και ενισχύονται περισσότερο κατά το διάστημα από μέσα Ιουλίου έως τέλη Οκτωβρίου.
·       Η θερμοκρασία της περιοχής παρουσιάζει μέση ετήσια τιμή 17οC (περίπου) με την μικρότερη να εμφανίζεται το μήνα Ιανουάριο (ψυχρότερος μήνας) και τη μεγαλύτερη τους μήνες Ιούλιο και Αύγουστο (θερμότεροι μήνες).
·       Η ετήσια σχετική υγρασία κυμαίνεται από 59-64% (με τον Ιούλιο να εμφανίζεται ξηρότερος : 45%, και το Νοέμβριο υγρότερος : 73%)
·       Η μέση ετήσια βροχόπτωση φθάνει τα 232,9mm (μέσος όρος των τελευταίων 19 ετών).


Πηγή: wikipedeia


1.1.2.         Ιστορικό συνένωσης

Τα αρχαιολογικά ευρήματα στην περιοχή του Δήμου Μαρκοπούλου καταδεικνύουν ότι πολλά τμήματα της περιοχής είναι γνωστά από την αρχαιότητα και τη μυθολογία (Πόρτο Ράφτη, Μερέντα κλπ). Ειδικά όσο αφορά στο Πόρτο Ράφτη επισημαίνεται ότι η περιοχή αναφέρεται ακόμη και στη μυθολογία ως η πύλη της Αττικής προς το βορειοανατολικό Αιγαίο και τον Εύξεινο Πόντο και ως ένα από τα στρατηγικά σημεία ελέγχου της θαλάσσιας οδού. Ιστορικά διαφαίνεται ότι στην αρχή χωριζόταν σε δύο δήμους την Πρασιά και τη Στειρία. Στα πρώτα χριστιανικά χρόνια αναπτύσσονται πολλοί παράλιοι οικισμοί ως συνέχεια των αρχαίων δήμων ενώ οι αρχές του 20ου αιώνα βρίσκουν το Πόρτο Ράφτη ως ένα μικρό οικισμό ψαράδων με ελάχιστα σπίτια στη περιοχή που βρίσκεται το σημερινό λιμάνι και διάσπαρτες κατοικίες από τη περιοχή του Αγ. Σπυρίδωνα έως το Αυλάκι.
Γενικότερα η εξέλιξη των αρχαίων δήμων της περιοχής με το πέρασμα των χρόνων συρρικνώθηκαν και μεταλλάχθηκαν σε αγροτικούς οικισμούς κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους. Κατά το 13ο αιώνα στην περιοχή του Δήμου επιβάλλονται οι Γάλλοι Δούκες Ντε λα Ρός (ως αποδείξεις θεωρούνται οι δύο πύργοι της Βραώνας και της Λιάδας). Στη συνέχεια κυριαρχούν οι Καταλανοί ενώ προς τα τέλη του 14ου αιώνα τους διαδέχονται οι Φλωρεντίνοι Ατζαγιόλι. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα ιστορικά στοιχεία η ονομασία «Μαρκόπουλο» στη περιοχή των Μεσογείων Ανατολικής Αττικής εμφανίζεται για πρώτη φορά το 1420 μ.Χ. με την ύπαρξη του χωριού «Γιάννη Μαρκόπουλου» (από το όνομα της οικογένειας που είχε εγκατασταθεί εκεί). Οι κάτοικοι της περιοχής κατά την εποχή των Φλωρεντίνων Ατζαγιόλι αποτελούνται από φερτούς Αρβανίτες και ελάχιστους αυτόχθονες. Το 1835 μ.Χ. ιδρύεται για πρώτη φορά ο Δήμος Μαρκοπούλου περιλαμβάνοντας τα χωριά Κουρσαλά (σημερινό Κορωπί), Βάρη, Νέες Βραώνες, Παλαιές Βραώνες, Σπάτα, Μπάλα, Βρούβα, Βελανδίτσα, Πετρίτσα, Ραφήνα, Ντασύ και Βαθύ Πηγάδι. Το 1840 το Μαρκόπουλο προσαρτήθηκε στο Δήμο Κεκρωπίας (Δήμος Κρωπίας από το 1842) με τη συνένωση των Δήμων Αραφήνας και Μυρρινούντος. Μάλιστα το 1847 το Μαρκόπουλο γίνεται η πρωτεύουσα του Δήμου Κρωπίας (ο οποίος έχει επεκταθεί και με τη προσάρτηση και άλλων περιοχών: Δάγλα, Πόρτο Ράφτη, Άγιος Σπυρίδωνας, Πρασάς, Κουρούνι, Ραφτοπούλα, Βραώνας, Αλυκός, Φλέβες, Πατρόκλου, Ασπρονήσια, Κοκκινονήσια, Πικέρμι). Το 1914 με το Βασιλικό Διάταγμα 31.08.1912 (ΦΕΚ Α262/1912) ιδρύθηκε η Κοινότητα Μαρκοπούλου η οποία περιελάμβανε τους οικισμούς Μαρκόπουλο, Δάγλα, Πόρτο Ράφτη, Άγιο Σπυρίδωνα, Πρασά, Βραώνα. Το 1953 το Πόρτο Ράφτη μετονομάστηκε σε Λιμένα Μαρκοπούλου. Το 1965 με το Βασιλικό Διάταγμα 4398/30.10.1964 (ΦΕΚ 185/1964) το Μαρκόπουλο γίνεται πάλι Δήμος.
Σήμερα τα διοικητικά όρια του Δήμου Μαρκοπούλου Μεσογαίας καθορίζονται ως εξής:
·       Νότιο όριο: αναπτύσσεται από το Ακρωτήρι Μαυρονόρι, στο ύψωμα Κορυφή, έως το όρος Μερέντα και καταλήγει στο ύψωμα Στρογγυλοπούλα.
·       Βορειοανατολικό όριο: αναπτύσσεται σχεδόν παράλληλα με τον άξονα του Διεθνούς Αερολιμένα Αθηνών.
·       Ανατολικοδυτικό όριο: αναπτύσσεται στη περιοχή του αεροδρομίου μέχρι τον όρμο Βραυρώνα στην περιοχή του οικισμού Ποριά.
Σημειώνεται ότι οι πρώτες βάσεις για την αστική εξέλιξη του Μαρκοπούλου σημειώθηκαν κατά τη περίοδο 1914 – 1965 όπου: εκπονήθηκε και εφαρμόστηκε για πρώτη φορά το σχέδιο πόλεως Μαρκοπούλου και τμήματος του Πόρτο Ράφτη, κατασκευάσθηκε η οδός Μαρκοπούλου-Πόρτο Ράφτη, έγινε η πρώτη χάραξη περιφερειακών οδών, εξασφαλίστηκε ύδρευση και ηλεκτρικό ρεύμα κλπ.

1.1.3.         H θέση και ο ρόλος της περιοχής στο Νομό και στην Περιφέρεια

Ο Δήμος Μαρκοπούλου αποτελεί μία από τις πλέον αναπτυσσόμενες περιοχές μόνιμης κατοικίας και επαγγελματικής δραστηριότητας της Περιφέρειας Αττικής. Το γεγονός αυτό οφείλεται στην άμεση γειτνίαση με το Μητροπολιτικό Κέντρο (μόλις 30km από την Αθήνα), την ευκολία πρόσβασης σε αυτό (νέες οδικές αρτηρίες ταχείας κυκλοφορίας και συγκοινωνιακά μέσα), καθώς και στη γειτνίαση με μεγάλους σταθμούς επιβατικών και εμπορευματικών μεταφορών (Διεθνής Αερολιμήν «Ελ. Βενιζέλος», Λιμάνια Λαυρίου και Ραφήνας).
Το κέντρο του Δήμου βρίσκεται στο κέντρο του νότιου τμήματος της πεδιάδας του Μαρκοπούλου ενώ οι περιοχές Πόρτο Ράφτη και Βραυρώνα που ανήκουν στο Δήμο βρίσκονται στην παραθαλάσσια ζώνη της ανατολικής ακτογραμμής του Νομού Αττικής. Από χωροταξική μελέτη που εκπόνησε το Ινστιτούτο Περιφερειακής Ανάπτυξης του Παντείου Πανεπιστημίου στο διάστημα 1995-1998 για τη χωροταξική οργάνωση της πεδιάδας των Μεσογείων στο Μαρκόπουλο προβλέπεται η χωροθέτηση Αρχαιολογικού Μουσείου, Συνεδριακού Κέντρου και Ξενοδοχειακού Συγκροτήματος. Ήδη σε περιοχές του Δήμου που συνορεύουν με το Δήμο Αρτέμιδος έχει θεσμοθετηθεί το Αττικό Πάρκο.
Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά στη θέση του Δήμου Μαρκοπούλου με τους μεγάλους μεταφορικούς άξονες του Νομού Αττικής και της Χώρας ισχύουν τα ακόλουθα:
·       Βρίσκεται δίπλα στην Αττική Οδό που συνδέει την Εθνική Οδό Αθηνών – Λαμίας με το «Ελ. Βενιζέλος», τα όρια του κέντρου της Αθήνας (περιφερειακή Υμηττού), και το λιμάνι της Ραφήνας. Η περιοχή του Δήμου εξυπηρετείται από την νότια απόληξη της Αττικής οδού στο οδικό τμήμα Παιανίας-Μαρκοπούλου.
·       Απέχει λιγότερο από 10 λεπτά από το Διεθνή Αερολιμένα Αθηνών «Ελ. Βενιζέλος».
·       Απέχει λιγότερο από μία ώρα από τα Λιμάνια του Λαυρίου και της Ραφήνας (τα μεγαλύτερα του Νομού Αττικής μετά το λιμάνι του Πειραιά) που εξυπηρετούν τα Νησιά του Βορείου Αιγαίου και τις Κυκλάδες αντίστοιχα. 
·       Έχει άμεση πρόσβαση στη λεωφόρου Λαυρίου, την εθνική οδό Κορωπίου – Μαρκοπούλου – Λαυρίου και την επαρχιακή οδό Παιανίας - Λαυρίου.
·       Η πρόσβαση του Δήμου στις περιοχές κατά μήκος των ακτών του Σαρωνικού γίνεται μέσω της οδού Βάρης – Κορωπίου.
·       Είναι δυνατή η εκμετάλλευση των δυνατοτήτων που παρέχονται από το Μετρό και το Προαστιακό σιδηρόδρομο που βρίσκονται σε όμορους Δήμους ελαχιστοποιώντας το χρόνο μετάβασης των κατοίκων από και προς την Αθήνα.
Η σύνδεση του Δήμου με την ευρύτερη περιοχή των Μεσογείων και της Ανατολικής Αττικής προβλέπεται να ενισχυθεί σημαντικά από την εκτέλεση των προβλεπόμενων υπερτοπικών οδικών έργων:
·       Επέκταση Αττικής οδού προς Λαύριο. Προς το παρόν έχει αποφασισθεί μόνο η χάραξη της συγκεκριμένης επέκτασης όπου η προσπέλαση του Δήμου στηρίζεται στη δημιουργία δύο κόμβων (στο ύψος του Ιππικού Ολυμπιακού Κέντρου και της σημερινής εισόδου στον οικισμό Μαρκοπούλου από Αθήνα.
·       Επέκταση Προαστιακού Σιδηρόδρομου από τον κόμβο του Αεροδρομίου ως το Λαύριο. Προς το παρόν έχει αποφασισθεί μόνο η χάραξη της συγκεκριμένης επέκτασης χωρίς να υπάρχει συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης. Ακολουθεί τη χάραξη της παλαιάς σιδηροδρομικής γραμμής προς το Λαύριο.

Το Επιχειρισιακό πρόγραμμα του Δήμου 2 ( 12-5-2008)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1.     ΣΥΝΟΠΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΚΑΤΑΣΤΑΣΗΣ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ

1.0.     Εισαγωγή

Ο Δήμος Μαρκοπούλου Μεσογαίας (για συντομία Δήμος Μαρκοπούλου) αποτελεί έναν από τους 46 Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Ο.Τ.Α.) που υπάγονται διοικητικά στη Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Ανατολικής Αττικής (ΝΑΑΑ) και της Περιφέρειας Αττικής (ΠΑ). Σημειώνεται ότι οι συγκεκριμένοι φορείς θα αναφέρονται στη συνέχεια του Κεφαλαίου με τον όρο «διοικητικές οντότητες» στις οποίες ανήκει ο Δήμος Μαρκοπούλου.
Στο παρόν Κεφάλαιο παρουσιάζεται συνοπτικά η υφιστάμενη κατάσταση της περιοχής του Δήμου Μαρκοπούλου. Τα στοιχεία που εξετάζονται αφορούν:
·         Βασικά χαρακτηριστικά, χωροταξική ένταξη και διοικητική οργάνωση. Πιο συγκεκριμένα παρατίθενται πληροφορίες για:
v    την έκταση, τον πληθυσμό και την πληθυσμιακή πυκνότητα,
v    την έδρα του Δήμου,
v    το ιστορικό δημιουργίας του,
v    τη θέση και το ρόλος της περιοχής του Δήμου στο Νομό και στην Περιφέρεια.
·       Περιβάλλον και ποιότητα ζωής . Πιο συγκεκριμένα παρατίθενται πληροφορίες για:
v    το υψόμετρο και τις κλίσεις εδάφους,
v    τους οικισμούς, τις πολεοδομικές ενότητες και τις χρήσεις γης,
v    τους υφιστάμενους φυσικούς πόρους,
v    τα παρουσιαζόμενα προβλήματα ρύπανσης,
v    τις υφιστάμενες βασικές υποδομές – δίκτυα.
·       Κοινωνική πολιτική, παιδεία, πολιτισμός και αθλητισμός. Πιο συγκεκριμένα παρατίθενται πληροφορίες για:
v    τις πληθυσμιακές μεταβολές,
v    τη σύνθεση του πληθυσμού ,
v    τις δομές κοινωνικής στήριξης,
v    τις υποδομές εκπαίδευσης,
v    τις ειδικές πληθυσμιακές ομάδες,
v    την πολιτιστική υποδομή (αρχαιολογικοί χώροι-διατηρητέα κτίρια),
v    τις πολιτιστικές δραστηριότητες του Δήμου,
v    τους αθλητικούς χώρους.
·         Τοπική οικονομία και απασχόληση. Πιο συγκεκριμένα παρατίθενται πληροφορίες για:
v    τον οικονομικά ενεργό πληθυσμό (εργαζόμενοι – άνεργοι),
v    τη σύνθεση της ανεργίας,
v    τους παραγωγικούς τομείς και τη συμβολή τους στην τοπική οικονομία,
v    την επιχειρηματική δραστηριότητα των κατοίκων του Δήμου,
v    τις υφιστάμενες αναπτυξιακές υποδομές – δίκτυα.
Η περιγραφή της υφιστάμενης κατάστασης συνοδεύεται από συμπεράσματα και παρατηρήσεις.
Για την περιγραφή της υφιστάμενης κατάστασης χρησιμοποιήθηκαν στοιχεία από τις εξής πηγές:
·       Υπηρεσίες Δήμου Μαρκοπούλου
·       «Προτεραιότητες Ανάπτυξης Ανατ. Αττικής», 5-6 Μαΐου 2006, Πρακτικά Συνεδρίου
·       Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδος (ΕΣΥΕ).
·       Ιστοχώρος Γενικής Γραμματείας Πληροφοριακών Συστημάτων, Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών (www.taxisnet.gr)
·       Ιστοχώρος Δήμου Μαρκοπούλου Μεσογαίας (www.markopoulo.gr)
·       Μελέτη Αναθεώρησης Γενικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΓΠΣ) Δήμου Μαρκοπούλου από τους χωροτάκτες-πολεοδόμους  κ. Προβελέγγιο  και κα. Αραμπατζή.
Τέλος γίνεται σύνθεση των ευρημάτων από την ανάλυση της υφιστάμενης κατάστασης και διατυπώνεται συνοπτικά η αναπτυξιακή φυσιογνωμία της περιοχής του Δήμου Μαρκοπούλου.

1.1.     Βασικά χαρακτηριστικά, χωροταξική ένταξη και διοικητική οργάνωση


1.1.1.         Έκταση, πληθυσμός και πληθυσμιακή πυκνότητα

Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή (2001) από την Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδος (ΕΣΥΕ), ο Δήμος Μαρκοπούλου αποτελεί αστική, πεδινή περιοχή με μικρά υψώματα (αν και υπάρχει όρος με  υψόμετρο 614m και μικρότερα υψώματα κάτω από τα 400m). Η συνολική επιφάνεια της περιοχής του Δήμου ανέρχεται σε 81,844 km2 (επιφάνεια που αντιστοιχεί στο 6,60% της συνολικής επιφάνειας των τριαντατεσσάρων αστικών περιοχών της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης Ανατολικής Αττικής), στα οποία δεν περιλαμβάνονται εσωτερικά ύδατα.
Από την ίδια απογραφή προκύπτει ότι ο συνολικός μόνιμος πληθυσμός του Δήμου Μαρκοπούλου το 2001 ανερχόταν σε 13.644 (πραγματικός πληθυσμός 15.608 κάτοικοι) που αντιστοιχεί σε μέση πυκνότητα πληθυσμού 166,71 κάτοικοι ανά km2, χαμηλότερη από την αντίστοιχη μέση πυκνότητα πληθυσμού της ΝAAA (294,07) και ιδιαιτέρως χαμηλότερη από την αντίστοιχη του Νομού Αττικής (1372,08). Σημειώνεται ότι η μέση πυκνότητα πληθυσμού στο Δήμο παρουσιάζεται αυξημένη κατά 45,84% έναντι της αντίστοιχης για το 1991 (114,31 κάτοικοι ανά km2).
Στον Πίνακα 1.1 παρουσιάζονται οι δέκα μεγαλύτεροι Ο.Τ.Α. της ΝAAA ως προς τον μόνιμο πληθυσμό τους κατά την τελευταία απογραφή πληθυσμού (ΕΣΥΕ, Μάρτιος 2001). Παρατηρείται ότι ο Δήμος Μαρκοπούλου αποτελεί τον έβδομο μεγαλύτερο Ο.Τ.Α. της ΝAAA με το ποσοστό του μονίμου πληθυσμού του να ανέρχεται στο 3,53% του συνολικού μονίμου πληθυσμού της ΝAAA. Σημειώνεται ότι η θέση του Δήμου βελτιώνεται εάν ληφθούν υπόψη τα στοιχεία του πραγματικού πληθυσμού (έκτος μεγαλύτερος της ΝΑΑΑ).
Πίνακας 1.1.   Δέκα μεγαλύτεροι Ο.Τ.Α. της ΝΑΑΑ ως προς το μόνιμο πληθυσμό τους, (ΕΣΥΕ, Μάρτιος 2001).
α/α
Ο.Τ.Α.
Μόνιμος Πληθυσμός
Ποσοστό (%)

ΝΟΜΑΡΧΙΑΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ  ΑΝΑΤΟΛΙΚΗΣ ΑΤΤΙΚΗΣ
386.067
100,00
1
ΔΗΜΟΣ ΑΧΑΡΝΩΝ
77.679
20,12
2
ΔΗΜΟΣ ΒΟΥΛΑΣ
25.647
6,64
3
ΔΗΜΟΣ ΚΡΩΠΙΑΣ
24.453
6,33
4
ΔΗΜΟΣ ΠΑΛΛΗΝΗΣ
17.232
4,46
5
ΔΗΜΟΣ ΑΡΤΕΜΙΔΟΣ
14.719
3,81
6
ΔΗΜΟΣ ΓΕΡΑΚΑ
13.990
3,62
7
ΔΗΜΟΣ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ ΜΕΣΟΓΑΙΑΣ
13.644
3,53
8
ΔΗΜΟΣ ΠΑΙΑΝΙΑΣ
12.997
3,37
9
ΔΗΜΟΣ ΝΕΑΣ ΜΑΚΡΗΣ
12.870
3,33
10
ΔΗΜΟΣ ΚΕΡΑΤΕΑΣ
11.205
2,90
Ο Πίνακας 1.2 παρουσιάζει την κατανομή του μόνιμου πληθυσμού του Δήμου στους υφιστάμενους οικισμούς σύμφωνα με την τελευταία απογραφή της ΕΣΥΕ (Μάρτιος 2001). Τα στοιχεία δείχνουν ότι στην περιοχή του Δήμου Μαρκόπουλου διαφαίνονται δύο πόλοι πληθυσμιακής συγκέντρωσης. Ο πρώτος βρίσκεται στον παραδοσιακό οικισμό της πόλης του Μαρκόπουλου όπου και διαμένει το 52,26% του πληθυσμού του Δήμου και ο δεύτερος στο Λιμένα Μαρκοπούλου (γνωστότερος ως Πόρτο Ράφτη) στον οποίο διαμένει το 37,73% του πληθυσμού του Δήμου. Σημειώνεται ότι το Πόρτο Ράφτη αποτελεί παραθεριστικό προορισμό με τον πληθυσμό του να αυξάνει σημαντικά (η Δημοτική Αρχή εκτιμά ότι τριπλασιάζεται) κατά τους καλοκαιρινούς μήνες. 
Πίνακας 1.2.   Κατανομή του μόνιμου πληθυσμού του Δήμου Μαρκοπούλου στους υφιστάμενους οικισμούς του, (ΕΣΥΕ, Μάρτιος 2001).
α/α
Οικισμοί Δ. Μαρκοπούλου Μεσογαίας
Μόνιμος Πληθυσμός
Ποσοστό (%)

ΔΗΜΟΣ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟΥ ΜΕΣΟΓΑΙΑΣ
13.644
100,00
1
Μαρκόπουλο
7.813
52,26
2
Λιμένας Μαρκοπούλου (Πόρτο Ράφτη)
5.148
37,73
3
Κουλιδάς
322
2,36
4
Αγία Τριάδα
196
1,44
5
Χαμολιά
77
0,56
6
Ποριά
49
0,36
7
Βραυρώνα
39
0,29


Από τα ίδια στοιχεία πληθυσμιακής απογραφής, όπως φαίνεται και στο Σχήμα 1.1, προκύπτει ότι το ποσοστό των ομοδημοτών ανέρχεται σε 66,89% ενώ αυτό των ετεροδημοτών σε 23,28%. Σημαντικό είναι και το ποσοστό των αλλοδαπών στο Δήμο το οποίο ανέρχεται στο 9,83%.



Σχήμα 1.1.     Ποσοστό ομοδημοτών, ετεροδημοτών και αλλοδαπών επί του συνολικού μόνιμου πληθυσμού του Δήμου Μαρκοπούλου (ΕΣΥΕ, Μάρτιος 2001).

Στο Σχήμα 1.2 παρουσιάζεται το ποσοστό των ομοδημοτών, ετεροδημοτών και αλλοδαπών επί του μόνιμου πληθυσμού ανά οικισμό του Δήμου. Παρατηρείται ότι ο πληθυσμός στον οικισμό Μαρκοπούλου εμφανίζει ποσοστό ομοδημοτών που αγγίζει το 80% (το μεγαλύτερο και με διαφορά από τους υπόλοιπους οικισμούς) ενώ το υπόλοιπο ποσοστό σχεδόν μοιράζεται μεταξύ ετεροδημοτών και αλλοδαπών. Τα στοιχεία αυτά αποτελούν μία ένδειξη ότι η οικιστική ανάπτυξη του Δήμου συντελείται σε περιοχές εκτός του παραδοσιακού κέντρου το οποίο προφανώς τείνει να απολέσει τα παραδοσιακά του χαρακτηριστικά.

Σχήμα 1.2.     Ποσοστό ομοδημοτών, ετεροδημοτών και αλλοδαπών επί του μόνιμου πληθυσμού του Δήμου Μαρκοπούλου ανά οικισμό (ΕΣΥΕ, Μάρτιος 2001).


Σημειώνεται ότι σύμφωνα με εκτιμήσεις[1], την παρούσα χρονική στιγμή και με βάση τους ρυθμούς ανάπτυξης της περιοχής τα προηγούμενα έτη, τη μεταβολή των στοιχείων ύδρευσης και εκπαίδευσης που διαθέτει ο Δήμος, ο μόνιμος πληθυσμός του Δήμου Μαρκοπούλου ανέρχεται περίπου σε 21.000 κατοίκους (με το ενδιάμεσο σενάριο πληθυσμιακής εξέλιξης να αναφέρει εκτίμηση για 45.171 μόνιμους κατοίκους το 2030). Οι ίδιες εκτιμήσεις κάνουν λόγω για παραθεριστικό πληθυσμό περί τους 40.000 κατοίκους στο Πόρτο Ράφτη κατά τη διάρκεια της παραθεριστικής περιόδου.



[1] Προβελέγγιος, Αραμπατζή, «Μελέτη Αναθεώρησης ΓΠΣ Δ. Μαρκοπούλου».